Downloaded from MY-SUBS.MX
Official MY-SUBS movies site: MY-SUBS.MX
Distillers, firma wspominana w tym filmie, już nie istnieje.
Diageo, właściciele marki,
nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za działania Distillers.
PROLOG
Gdyby zapytać ludzi dzisiaj,
jaką największą katastrofę spowodował człowiek w czasie pokoju,
zapewne odpowiedzieliby, że to pewnie Titanic.
1912, 1512 istnień. Być może powiedzieliby, że Czarnobyl.
I może wspomnieliby kilkaset istnień ludzkich.
Gdyby natomiast posiadali nieco większą wiedzę, powiedzieliby:
„Gdy nastąpił wypadek w fabryce Union Carbide w Bhopalu,
zginęło lub ciężkim obrażeniom uległo być może nawet 10 000 ludzi”.
Talidomid przewyższa je wszystkie dziesięciokrotnie lub więcej.
Katastrofa z Talidomidem...
FUNDUSZ TALIDOMID
...kosztowała życie ponad 100 000 niemowląt
i zraniła milion dorosłych,
a jednak nie istnieje na liście, która przychodzi ludziom na myśl.
Kampania prasowa na rzecz ofiar katastrofy z Talidomidem
to okres przełomowy w brytyjskim dziennikarstwie.
Przeprowadził ją The Sunday Times z redaktorem naczelnym Haroldem Evansem.
TALIDOMID OPOWIEŚĆ ZATUSZOWANA
Doprowadziła bezpośrednio do zmian w brytyjskim prawie.
Możemy usiąść i razem...
The Sunday Times miał w sprawie Talidomidu poważny dylemat:
mieliśmy informacje, że kompensacje nie były odpowiednie.
Mieliśmy więcej niż podejrzenie,
że producent specyfiku nie dołożył należytej staranności.
Niemniej prawo przeciw obrazie oznaczało,
że żadnego z tych dwóch podejść
do sprawy Talidomidu nie wolno było opublikować.
Na początku lat 60. społeczeństwo było bardzo złożone.
Korporacje urosły w siłę i stały się bardziej inwazyjne
czy to dla dobra czy zła w ludzkim życiu.
Nikt jednak nie wiedział, jak bardzo skomplikowane...
Nie wiedzieli parlamentarzyści. Nie mieli pojęcia.
Parlament jako ośrodek dochodzenia i badania był bezużyteczny.
Nie równał się z Kongresem.
Czyli przypominało to bycie w celi więziennej.
Brytyjska prasa wyglądała tak:
Jak ktoś rozpostarł ramiona,
obijał się od ściany.
Ściany pomówienia,
obrazy sądu, utajnienia, ustawy o tajemnicy służbowej.
Kiedy próbowaliśmy ujawnić los dzieci Talidomidu,
urodzonych bez rąk i nóg...
Nie dostały żadnego odszkodowania przez ponad dziesięć lat.
Dlaczego nie wywołało to narodowego skandalu? Dlaczego?
Ponieważ prawo zakazujące obrazy stanowiło, że nie wolno było
komentować tej sprawy w sądzie.
Taka była sytuacja. Jak można było coś takiego znosić?
Kiedy spojrzeć w przeszłość na Sunday Times,
podziwia się odwagę tego człowieka.
Zabrał się za wielkie interesy...
BYŁY NACZELNY THE GUARDIAN
...w bardzo trudnych okolicznościach prawnych.
I otworzył debatę na temat...
niektórych...
wyzwań prawnych dla dziennikarstwa, na której wszyscy skorzystaliśmy.
Durham University, Anglia
Moje zainteresowanie dziennikarstwem zaczęło się, gdy miałem 12 lat.
Trwała wojna. Ojciec był maszynistą.
Czasem, mniej więcej raz na dwa lata, mieliśmy szansę
pojechać na rodzinne wakacje.
Pojechaliśmy do Rhyll.
Spacerowaliśmy po plaży
i zauważyliśmy w oddali jakąś grupkę ludzi.
Ojciec się zatrzymał, co mnie bardzo wkurzyło,
i zaczął z nimi rozmawiać.
Okazało się, że to byli ludzie ewakuowani z Dunkierki.
Z piekła Dunkierki, ze stalowego uścisku
niemieckiej machiny wojennej wychodzi Brytyjski Korpus Ekspedycyjny.
Dopiero po zajęciu się dziennikarstwem zdałem sobie sprawę,
że robił to, co robi dobry reporter.
Zadawał pytania:
„Jak tam było?
Co się wydarzyło?
Jakie mieliście wyposażenie...?” I tak dalej.
A oni opowiadali mu historię desperacji.
Jak ich porzuciły Królewskie Siły Powietrzne.
I Francuzi. I o Linii Maginota, która była nonsensem.
Kiedy wróciliśmy do kwatery...
Bo nie mieszkaliśmy w hotelu,
tylko w najętych kwaterach...
Na ścianie wisiała czołówka z Daily Mirror:
„Niesamowity cud”.
Ewakuacja została nazwana cudownym wydarzeniem.
NIESAMOWITY CUD!
I wtedy pomyślałem, że przecież ojciec opowiada całkiem inną historię.
To kto mówi prawdę?
Pomyślcie tylko o 11 września.
I co się stało w tym wyścigu do patriotyzmu.
Brytyjczycy i Amerykanie
wspólnie wzięli udział w potworności zwanej inwazją na Irak.
Jaka winna być rola gazety w takich okolicznościach?
Podtrzymanie ludzkiego morale?
Czy też zadanie znacznie trudniejsze,
czyli pójście wbrew popularnej opinii
i poszukiwanie prawdy?
Jego najsławniejsza kampania, najbardziej kosztowna emocjonalnie,
wywodziła się także z drugiej wojny światowej.
Jestem oficerem dowodzącym oddział artylerii strzegący tego obozu.
Oficerowie i żołnierze traktują to zadanie
jako obowiązek, który wykonać musimy.
Żaden z nas chyba nigdy nie zapomni,
co tu zrobili Niemcy.
DOWÓDCY OBOZU ZAGŁADY W BELSEN PRZED SĄDEM
Niemiecka firma Chemie Grünenthal
była producentem mydła i perfum.
W 1946 r. rozwinęła produkcję, by zaspokoić powojenny popyt
na antybiotyki i środki uspokajające.
Władze obawiały się, że niehigieniczne warunki życia ludności
mogą doprowadzić do wybuchu epidemii.
Wielkim popytem cieszyły się środki uspokajające i tabletki nasenne.
Ludzie mieli zszargane nerwy.
W połowie lat 50. Niemcy były już spokojniejszym miejscem.
Chemie Grünenthal musiało stawić czoła konkurencji
ze strony innych firm farmaceutycznych,
kiedy popularność środków uspokajających oraz antybiotyków
spadła do normalnego poziomu.
Potrzebowali bestsellera i uważali, że go znaleźli
pod postacią Talidomidu, uzależniającego euforyku.
WYDZIAŁ ANALIZY I KONTROLI TALIDOMID
W tamtych czasach barbituraty były znacznie bardziej popularne.
Ludzie nieświadomie brali ich zbyt wiele w zatrważających ilościach.
Sprzedawały się znakomicie, ponieważ wówczas uważano,
że ich przedawkowanie jest niemożliwe.
Wtedy zaczęto podawać Talidomid kobietom w ciąży,
ponieważ podówczas uważano,
że poranne mdłości to przypadłość psychosomatyczna.
Sam to słyszałem od sprzedawców leków.
Uważali, że kobieta w ciąży ma mdłości, ponieważ zbyt
przejmuje się faktem, iż jest ciężarna.
Trzeba jej podać środek, uspokoi się wtedy i przestanie mieć mdłości.
BOŻE NARODZENIE W NIEMCZECH
Boże Narodzenie, 1956.
W niemieckim mieście Stahlberg zdenerwowany przyszły młody ojciec,
pracujący jako chemik w Chemie Grünenthal,
oczekiwał wiadomości z gabinetu porodowego.
Otrzymał jednak wieści, których nie oczekiwał.
Jego dziecko urodziło się bez uszu.
Jego żonie podano próbki cudownego leku Chemie Grünenthal,
który miał zapobiec porannym mdłościom.
Wtedy właśnie urodziło się pierwsze na świecie dziecko Talidomidu.
Nie zauważono faktu, że jedna z niewielu kobiet, którym podano lek
urodziło dziecko zdeformowane,
a Chemie Grünenthal śmiało dalej
reklamowało swój produkt na całym świecie.
Ledwie garstka krajów, w tym USA, nie wydało licencji,
a większość przyjęła na wiarę dane z testów
i pozwoliła na przepisywanie leku.
W 1958 r. lek otrzymał licencję na Zjednoczone Królestwo
pod nazwą handlową Distaval.
Aktywnym lekiem zarówno w Distavalu jak i Conterganie był Talidomid.
Nawet nie wiedziałam, że to wzięłam.
Przez tydzień źle się czułam.
W środę po południu zamknęłam sklep i poszłam za róg...
SYN - MATKA
...parę kroków za róg do swojego lekarza.
A ona powiedział: „Mam nowy lek. Czyni cuda”.
Użyła słowa „cuda”.
„Cudowny lek. Fantastyczny. Poczujesz się lepiej”.
No to wzięłam ten kawałek papieru
nie zdając sobie sprawy, że podpisałam wyrok śmierci.
Od samego początku miałam mdłości.
Spytałam farmaceuty: „Słyszałeś o tych tabletkach?”
A on: „Pomagają spać i zwalczają mdłości”.
MATKA - CÓRKA
No to je wzięłam. I pomogły. Naprawdę mi pomogły.
Po ich zażyciu czułam się fantastycznie.
Naprawdę dobrze.
Vicky i ja pobraliśmy się. Ona miała 21 lat, a ja 22.
OJCIEC
Po kilku miesiącach Vicki powiedziała, że zaszła w ciążę,
więc byliśmy zachwyceni.
Poszła do lekarza,
który stwierdził, że jest trochę anemiczna.
W porządku. Dał jej receptę na żelazo i coś tam jeszcze.
Stale ją pytałem: „Czy czujesz, że kopie?”
A ona odpowiadała: „Nie kopie, ale się pcha”.
W Zjednoczonym Królestwie między 1959 a 1961
urodziło się mniej więcej 2000 niemowląt po Talidomidzie.
Połóg zaczęłam 10 po 7. w sobotę rano,
a mój mąż zawsze pracował w soboty rano.
Powiedziałam mu: „Lepiej się weź i zawołaj tu położną”.
Położyłam nogi na łóżku, ona przyszła i powiedziała: „Wielki Boże”.
Podwinęła rękawy nie zdejmując nawet płaszcza i od razu zanurkowała.
Zanurkowała!
Ona się urodziła o 7,50.
Wszedł mąż i powiedział: „Tam mi przykro, kochanie” i rozpłakał się.
Moja mama była akuszerką. Wszystko już widziała...
ARTYSTA
...w zawodowej karierze. Spytała pielęgniarki:
„Gdzie jest mój syn?”
A one: „No, wiesz, zabrałyśmy go stąd”.
A jedna dodała: „I już go nie zobaczysz”.
Zobaczyłem kołyską z Louise w środku,
która wyglądała jak sam korpus,
a tam, gdzie powinny być ręce i nogi miała jakby małe kwiatuszki.
Po kilku godzinach zebrałem się w sobie
i wróciłem do szpitala.
Vicky była w strasznym stanie
i w pokoju był ksiądz.
Powiedział: „Tłumaczę Vicky, że taka jest wola Boża”.
Na co ja: „Nie masz pojęcia, co ty wygadujesz.
Żadna wola Boża. To leki. To te tabletki. Wynocha”.
I wyrzuciłem go.
Po naszym urodzeniu nie dawano nam żadnych szans.
PRACOWNIK SOCJALNY
Skreślono nas od razu.
Mojej matce powiedziano, że będę żył pewnie jakieś sześć tygodni.
Kiedy się urodziłem, uznali, że jestem martwy
i wsadzili mnie do jakiegoś pojemnika
pod łóżko mamy. Nie wiem, czy zakasłałem,
czy ktoś kopnął pudełko, czy coś...
Coś się poruszyło i zorientowali się, że ja jednak żyję.
Okazało się także, że duża liczba niemowląt
urodziła się żywa, ale nie pozwolono im żyć.
Lekarz przyszedł do mnie i powiedział, że mój syn urodził się z wadą.
Miał bardzo krótkie ręce i nogi.
Lekarze i położne dusili zdeformowane niemowlaki
albo w szpitalach wystawiano je na zimno...
W chłodni czy gdzieś, w nadziei, że cichutko umrą.
Uważał, że pewnie będzie lepiej, jeśli...
Że powinnam pójść do domu, zapomnieć, że go miałam
i zaraz urodzić kolejne.
Moja matka i ojciec, dzięki Bogu, oszczędzili na tyle
na hodowli psów, że matka otworzyła mały sklepik,
który sprzedawał rzeczy na kartki. Zdołali zaoszczędzić tyle pieniędzy,
żeby mnie posłać do college'u dla dziewcząt.
Jak się to udało?
Dziewczyny uczyły się stenografii i pisania na maszynie.
Umiałem pisać 120 słów na minutę.
„Ale czy dostanę pracę”?
Po oblaniu egzaminu do szkoły wyższej zawęziły się możliwości dla Harry'ego.
Zawziął się jednak i powolutku awansował,
aż został najmłodszym redaktorem w historii Northern Echo.
WŁADZA I DOSTATEK
W roku 1961 zaoferowano mi pracę redaktora w The Northern Echo,
świetnej gazecie w Darlington.
Miała nakład dzienny ponad 100 000
i kiedyś redagował ją jeden z największych brytyjskich dziennikarzy
o nazwisku W.T. Stead.
Siedziałem przy biurku, na którym leżał ręcznie napisany list
przez niego do właścicieli w XIX wieku, gdzie mówił:
„Dziękuję. Co to za wspaniała sposobność, by zaatakować samego diabła”.
Nie, nie z tego miejsca. Tu jest historia, która się łączy...
Kampanie postrzegał jako przyszłość.
Potrafił dostrzec, na jakich tematach należy się skupić
i zaczął rozwijać techniki, które miały się stać jego własną cechą.
Napisałem artykuł w The Sunday Times,
który mówił, że Vancouver rozpoczęło kampanię...
Nie, wprowadziło program o nazwie cytologia,
który wykrywał raka szyjki macicy we wczesnym stadium rozwoju.
No i pomyślałem sobie, dlaczego nie ma czegoś takiego u nas?
Metoda była znana od lat 1920.
i stosowana w wielu krajach.
Liczba zgonów zmalała dramatycznie,
Amerykańskie Towarzystwo Onkologiczne wprowadziło badania cytologiczne w 1957 r.
Co roku w Zjednoczonym Królestwie niepotrzebnie umierało 2500 kobiet.
Zaczęliśmy więc kampanię.
Pisał wstępniaki, artykuły i broszurki,
i skontaktował się z każdym członkiem parlamentu, by przekonać rząd
do wprowadzenia programu screeningowego w Brytanii.
Ministrem zdrowia był podówczas Enoch Powell.
Lokalny parlamentarzysta, Jeremy Braid, wstał i zadał pytanie:
„Panie ministrze, w świetle artykułów z The Northern Echo,
zgodzi się pan na rozpoczęcie programu wykrywającego
raka szyjki macicy u kobiet”?
Pan Powell odpowiedział: „Nie, proszę pana”.
I tak tydzień po tygodniu: „Nie”.
To był genialny człowiek bez serca.
Ale drążyli sprawę w kampanii.
Tydzień w tydzień.
Wreszcie ministrem zdrowia został Anthony Barber,
który powiedział: „Tak. Rozpoczniemy program pilotażowy”.
Kampania cytologiczna The Northern Echo pokazała,
jak gazeta potrafi przekonać decydentów
do zmiany stanowiska.
TESTY RAKOWE DLA KOBIET: SZKOLENIA SPECJALISTÓW
Do dzisiaj dziesiątki tysięcy kobiet zawdzięczają życie potędze prasy.
Harry zaś przekonał się, że jest tak wiele rzeczy do naprawy.
W 1949 r. Timothy Evans (zbieżność nazwisk) o mentalnym wieku lat 10
został oskarżony o zamordowanie żony i dziecka.
Pod presją policyjną przyznał się,
mimo że nie było przeciw niemu żadnych dowodów.
Evans mieszkał w domu pod 10 Rillington Place,
gdzie zamieszkiwał także John Reginald Haliday Christie.
Nie był człowiekiem gwałtownym. Kochał swą żonę i dziecko.
ŚLEDZTWO WS. EVANSA MATKA MÓWI O POLICYJNEJ PRESJI
Co pani powiedział,
kiedy odwiedziła go pani w więzieniu?
Powiedział: „Pomów z Christiem, mamo. Tylko on może mi pomóc”.
I dalej: „Nawet ich nie tknąłem. To zrobił Christie”.
Wtedy proces Timothy'ego Evansa nie wzbudzał zainteresowania,
ale trzy lata po jego powieszeniu
sprawa nagle nabrała niepokojącego znaczenia.
W marcu 1953 r. znaleziono ciała trzech uduszonych kobiet
w kuchni należącej do Christiego.
Christiego szybko powieszono bez ujawnienia całej historii,
czyli faktu, że Christie był seryjnym mordercą.
Zabił wiele kobiet.
Po prostu tak się złożyło, że mieszkał w tym samym domu co Evans.
Zaczęto zadawać pytania na temat wyroku na Evansa.
RAPORT PRAWNICZY: „NIE MA POMYŁKI SĄDOWEJ”
Harry zaangażował się w to, kiedy skontaktował się z nim
lokalny biznesman z północnego wschodu.
Herbert Wolf przysłał mi artykuł.
Czytam ten artykuł i doznaję...
szoku.
Poszedłem na spotkanie z ministrem spraw wewnętrznych, który podpisał wyrok
i mówię: „Pan podpisał wyrok”.
Na co on: „Tak i żałuję tego. Powiesiliśmy niewinnego człowieka”.
Na co ja: „No to musimy... Oddać sprawiedliwość”.
A on: „Nigdy pan tego nie osiągnie, bo sprzeciwi się Whitehall”.
Skontaktowałem się z Herbertem Wolfem i razem postanowiliśmy
popracować i...
Opublikowałem artykuł wstępny, potem kolejny i znów następny.
Zleciłem artykuły na temat egzekucji, które były niesprawiedliwe,
historii kary śmierci, życia Timothy'ego Evansa, i tak dalej...
Kampania Echa trwała 12 miesięcy.
KONFLIKT SIĘ KOMPLIKUJE
Każde wydanie gazety przedstawiało człowieka, który był wyrzutem sumienia.
Bezustannie drążyliśmy sprawę,
aż dziennikarze zaczęli się zastanawiać, czy cokolwiek osiągniemy.
Kampania prasowa musi trwać często bardzo długo.
Ponieważ istnieją siły odporne na zmiany,
szczególnie w biurokracji, a także cała rzecz
wymaga czasu, by dotarła do adresata.
Pewien sławny amerykański redaktor powiedział:
„W momencie gdy dziennikarz czuje się już zmęczony daną kampanią,
dopiero wtedy opinia publiczna zaczyna ją zauważać”.
W międzyczasie w całym kraju rosło przekonanie
o konieczności zniesienia kary śmierci.
TRZEBA SIĘ PRZYJRZEĆ EGZEKUCJI EVANSA
Wreszcie ministrem spraw wewnętrznych został nowy człowiek, Roy Jenkins,
wielki reformator,
który ogłosił dochodzenie w sprawie tej egzekucji.
SPRAWA TIMOTHY'EGO JOHNA EVANSA
Sprawa była tylko przyczynkiem, niemniej pozwoliła Royowi Jenkinsowi
ogłosić w Izbie Gmin jego uniewinnienie.
No i wygraliśmy. W tym samym czasie zniesiono karę śmierci.
Nie mogę nam przypisać zasługi w jej zniesieniu.
Wielu ludzi prowadziło kampanie w tym celu, szczególnie Sydney Silverman,
ale chyba mogę stwierdzić, że Herbert Wolf i Ludovic Kennedy,
a także Michael Eddowes oraz do pewnego stopnia ja
przyśpieszyliśmy ten proces.
DOCHODZENIE W SPRAWIE EVANSA
Do roku 1962 koszmar związany z Talidomidem był już tak oczywisty,
że leku zabroniono na całym świecie.
Kwestia dokładniejszej kontroli, by zapobiec dystrybucji
niebezpiecznych leków jak Talidomid,
jest przedmiotem konferencji prasowej samego prezydenta.
Przedstawia, jakie środki zamierza podjąć rząd.
The Food and Drug Administration wyznaczyła 200 osób do pracy nad tym.
Powiadomiono każdego lekarza, szpital i wszystkie pielęgniarki.
Każda kobieta w naszym kraju musi mieć świadomość,
jak bardzo ważne jest sprawdzenie przyjmowanych leków.
Nie wolno im brać tego leku. Należy go natychmiast zwrócić.
TALIDOMID
W przeciwieństwie do amerykańskiej służby zdrowia
brytyjski minister zdrowia, Enoch Powell, nie zgodził się
na oficjalne dochodzenie.
Ani na ustanowienie ośrodka badawczego dla leków.
Ani na wydanie ostrzeżenia dla wszystkich, którym pozostały pigułki,
ponieważ uznał, że to wywoła niepotrzebną panikę,
ani na wydanie żadnego oświadczenia.
Powiedział: „Nie ma powodu włączać w to prasę”.
Zapytano pana Enocha Powella, czy będzie oficjalne dochodzenie,
by ustalić, jak to możliwe,
że lekarz Narodowego Funduszu Zdrowia
zapisuje tabletki, które mogą powodować tak przerażające skutki.
Pan Enoch Powell stwierdził: „Nie”.
Odwiedzili go rodzice dzieci po Talidomidzie
i dostali tę samą odpowiedź,
a urzędnicy tylko ją powtarzali.
Wszyscy dostali tę samą odpowiedź. Czyli...
to wasza sprawa.
Niechęć Powella do udzielenia pomocy pozostawiła rodzicom tylko jedno wyjście.
Oskarżenie producentów o rażące niedopatrzenie.
Rodzice jednak musieli stawić czoła potężnemu przeciwnikowi.
Na dzisiejsze pieniądze wartemu 4 miliardy funtów.
Distillers Group produkowała tak znane marki
jak powszechnie znaną
Johnnie Walker whisky i Gordon's Gin.
Jej prezes, Alexander MacDonald,
miał reputację człowieka z granitu.
Rodziny musiały polegać na funduszach publicznych,
ale rząd żałował wydawania pieniędzy publicznych na coś,
co uważał za przypadek beznadziejny.
Wszystkie gazety powtarzały to samo.
The Guardian, The Economist, The Times, The Telegraph,
mówiły odkładnie to samo, co firma odpowiedzialna
i ministerstwo zdrowia. Twierdzili mianowicie,
że lek został przetestowany zgodnie ze standardami tamtych czasów,
kiedy jeszcze uważano, że lek nie może przekroczyć bariery łożyskowej
i wpłynąć na płód.
Prawnicy reprezentujący rodziny uznali tę argumentację,
więc można sobie wyobrazić, że rodziny były reprezentowane
przez firmy prawnicze, które się zgadzały, że nie da się wytoczyć sprawy.
Nie ma oskarżenia o zaniedbanie, bo nie było żadnego zaniedbania,
ponieważ wykonano w tamtych czasach standardowe testy.
Nie wiedząc o mrocznym pochodzeniu Talidomidu,
Harry zamieścił historię w Northern Echo, by zdobyć współczucie dla dzieci.
Opublikowałem te fotografie w nadziei,
że wywołam współczucie dla dzieci,
ale zamiast tego spotkałem się z krytyką
albo wręcz potępieniem.
„Nie chcemy widzieć takich zdjęć w naszej gazecie.
Proszę nam nie pokazywać tak strasznych rzeczy”.
Mimo że większość rodziców odstraszyli prawnicy Distillers,
62 rodziny złożyły pozwy.
Kiedy jednak złożono pozwy, gazety nie mogły już
nic o tym pisać czy komentować zbliżającego się procesu.
W przypadku Talidomidu oznaczało to, że nie wolno było publikować niczego,
co mogłoby mieć wpływ na sędziego, póki wszystkie te sprawy
nie zostały rozstrzygnięte przez sądy.
Kiedy bogata firma była...
Źle się zachowała, składano pozwy.
OBROŃCA PRAW CZŁOWIEKA
Wtedy wydawano coś, co nazywaliśmy „kneblem”,
który nie pozwalał na żadną krytykę pod pretekstem,
że sprawa była aktualnie rozpatrywana w sądzie.
Czyli nikt nie mógł się wyrazić krytycznie o żadnej ze stron.
Odpowiedzią Distillers dla 62 rodzin było wyczekanie ponad trzy lata,
by osiągnąć porozumienie poza sądem,
w którym, nie biorąc odpowiedzialności, godzili się zapłacić jakieś odszkodowanie.
Większość poszkodowanych rodzin w ogóle nie wiedziała,
że w grę wchodzi jakieś odszkodowanie.
Tak się złożyło, że po zawarciu porozumienia
i odblokowaniu prasy okazało się,
że właśnie sprawa odszkodowań uległa przedawnieniu po trzech latach.
Czyli pozostałe rodziny spóźniły się z pozwem
i już nie mogły go złożyć.
Jednym z takich rodziców okazał się David Mason.
David Mason był marchandem sztuki z West End.
Ten człowiek zbudował własny biznes od zera,
kiedy zarabiał trzy funty tygodniowo.
Był ojcem czworga dzieci. Jedno było jedną z pierwszych ofiar Talidomidu.
Ten człowiek postanowił stawić czoła
wielomilionowej potędze firmy Distillers.
Pamiętam, że społeczeństwo tamtych lat się nie sądziło, ale ja postanowiłem,
że dopadnę Distillers i każę im odpowiedzieć
za deformacje, które spowodowali u różnych dzieci.
Nie wiedziałem o jakie liczby tu chodzi,
ale wiedziałem, że są też inne poszkodowane dzieci.
Tak się to wszystko zaczęło.
Był to także nowy początek dla Harry'ego Evansa.
Kampanie prasowe tej mało znanej gazety z północy,
a szczególnie ta dotycząca raka szyjki macicy,
zwróciły uwagę redaktora The Sunday Times, Denisa Hamiltona,
który szukał dla siebie następcy.
Czyli 20 lat od pierwszych zadań
w Ashton-under-Lyne Reporter,
chłopakowi, który oblał egzamin do szkoły wyższej
zaoferowano stanowisko w jednej z najbardziej cenionych gazet na świecie.
Czasy Sunday Times za Evansa to jakby złoty wiek...
BYŁY REDAKTOR THE GUARDIAN
...nie tylko z powodu pisania, ale także struktury właścicielskiej.
Wydawał pod Lordem Thomsonem, ostatnim jakby z wielkich
baronów prasowych.
W zasadzie większość czasu w The Sunday Times
poświęcałem dziennikarstwu śledczemu.
To niezwykle trudna praca.
ŚMIERĆ W DERRY DZIŚ MARSZ: DOKĄD ZAPROWADZI?
PAMIĘTNIKI CROSSMANA
Praca dla niego była świetna.
Codziennie miałem poczucie przeżywania przygody,
kiedy wchodziłem do The Sunday Times...
Bo tyle się mogło zdarzyć w tygodniu.
DZIENNIKARZ
Cokolwiek to było, zawsze było jakoś ważne
i sprawiało, że ludzie zaczynający czytać Sunday Times
w niedzielę rano mówili: „Rany”.
The Sunday Times miał dział dziennikarstwa śledczego
pod nazwą INSIGHT.
Harry rozumiał ważkość zespołu dziennikarskiego...
DZIENNIKARKA
...pracującego nad projektami długoterminowymi.
Wiadomości... to jest opinia...
Bardzo trudno byłoby stworzyć coś...
Trudno to sobie wyobrazić z innym naczelnym...
DZIENNIKARZ
...chociaż próbowali i inni, ale bez sukcesów.
Zaledwie w drugim miesiącu szefowania,
Evans pokierował zespół INSIGHT
na dochodzenie, które zajęło osiem miesięcy i napotkało ogromny sprzeciw.
W 1951 r. brytyjski wywiad był mocno zaniepokojony, że Sowieci
zdawali się być zawsze krok do przodu względem brytyjskich operacji
wspólnie z Amerykanami dotyczącymi broni nuklearnej.
Dwaj dyplomaci z Waszyngtonu, Guy Burgess i Donald Maclean,
uciekli do Moskwy, by uniknąć przesłuchania.
Kto ich uprzedził?
Czy Kim Philby mógł być tym trzecim?
Jeśli istniał ten trzeci, to czy to właśnie pan?
Nie, nie ja.
The Sunday Times zajął się sprawą,
ponieważ ktoś powiedział Haroldowi Evansowi,
że Philby... Że sprawa Philby'ego była znacznie ważniejsza niż podejrzewano.
Tego człowieka historia zapamięta jako najbardziej niezwykłego
podwójnego agenta w całej historii szpiegostwa.
Przecież już miał nawet zostać szefem brytyjskiego wywiadu.
Mój szef, Dennis Hamilton, zadzwonił do mnie i powiedział:
„Lepiej zjaw się jutro w Izbie Gmin,
ponieważ minister spraw zagranicznych ogłosi cię zdrajcą”.
Powiem tylko, że nie opublikowaliśmy nic,
co nie było już znane Rosjanom.
Rząd bardzo nie chciał, byśmy opublikowali tę historię,
ponieważ sprawa była dość okropna.
Doprowadziła do niej niekompetencja
siatki starych znajomych...
Pamiętam, że kiedyś odwiedził mnie szef tych służb...
PREMIER 1957-1963
...kiedy byłem premierem. Podrapał się po głowie i powiedział:
„Dopadłem tego gościa. Mam go. Ścigałem go 18 miesięcy”.
Miałem dosyć ponurą minę, więc spytał:
„Nie jest pan zadowolony, premierze”? Na co ja: „Wcale nie jestem”.
Na co on: „No to my... Świetnie.
Nasi chłopcy wiedzieli, że to on i dopadli go”.
„Tak”, rzekłem, „ale gdy dozorca zabija lisa nie wiesza go w pomieszczeniu
zarządcy psów polujących na lisy”.
Co teraz zrobimy? „Rozpoczniemy dochodzenie.
Pan się dowie, że pańskie służby są zepsute do szpiku kości.
Komisji będzie przewodniczył Lord Radcliffe.
Potem nastąpi debata w Izbie Gmin
i najpewniej upadnie rząd...”
„Rozumiem”. „Tych rzeczy się nie rozumie.
Te rzeczy się załatwia po cichu”.
PHILBY: SZPIEGOWAŁEM DLA ROSJI OD 1933
Harry Evans był wydawcą The Sunday Times
w kraju, w którym obowiązywała Ustawa o Tajemnicy Służbowej.
Całkowicie przeczyła... naszej ustawie o prawie do informacji...
DZIAŁACZ NA RZECZ PRAW OBYWATELSKICH
...co znaczy, że samo założenie polegało na utrzymaniu tajemnicy
w Zjednoczonym Królestwie.
Zamiast założenia otwartości,
gdzie rząd musi wyjaśnić, dlaczego informacja nie jest jawna.
Działał więc w atmosferze wrogości,
która mogła doprowadzić do postawienia jego i dziennikarzy przed sądem.
NA PLACU CZERWONYM - NAJWIĘKSZY SZPIEG W HISTORII
Miałem w The Northern Echo bardzo dobry zespół.
Ale dziennikarze z The Sunday Times byli jeszcze lepsi,
było ich więcej, byli znacznie bardziej doświadczeni i...
Powiedziałem: „Śledźmy dalej sprawę Talidomidu i dzieci”.
Mimo że wedle doniesień Distillers zawarło ugodę
z 62 rodzinami, które złożyły pozew,
prasie nadal nie wolno było nic pisać na temat
odszkodowań finansowych,
jako że obie nierówne strony nadal negocjowały
wysokość tych odszkodowań.
Ostatecznie doszli do porozumienia
i Distillers wiedziało, że jeśli rodzice wycofają oskarżenie o zaniedbanie,
zawrą ugodę wysokości
40 procent tego, co wymagałoby pełne odszkodowanie.
Czyli stawią się przed sądem...
Historia staje się coraz gorsza.
Staną przed sądem, by zdecydował, ile by wynosiła ugoda w wysokości 100 procent,
wiedząc świetnie, że będą musieli zapłacić jedynie 40 procent.
A to było niesprawiedliwe i niedopuszczalne.
Już myślał, że nie zdoła w żaden sposób pomóc.
Aż nagle do The Sunday Times zadzwonił informator,
który przekazał im 10 000 wewnętrznych dokumentów Distillers.
Ta dokumentacja jasno wskazywała
na pozbawioną wszelkich skrupułów kampanię reklamującą ten lek.
Jednak nie ujawniała,
jak doszło do tej katastrofy.
Ostrzeżono ich o tym niebezpieczeństwie pięć miesięcy
przed wycofaniem leku.
Ale właśnie przez te pięć miesięcy
większość ofiar doznała uszczerbku.
Nie mogli opublikować tych dokumentów,
ponieważ mogły mieć bezpośredni wpływ na sprawę w sądzie.
Drugi zestaw, który przyszedł do The Sunday Times
miał jednak większy potencjał.
Mieliśmy więc pomieszczenie The Sunday Times
wypełnione szafkami z dokumentami po niemiecku, które są tłumaczone.
Drugi zestaw to wewnętrzne dokumenty Chemie Grünenthal związane ze sprawą,
którą im wytoczono w sądach niemieckich
w procesie nie widzianym od czasów Norymbergii.
Dokumentacja wskazuje na mentalność szybkiego wzbogacenia się,
gdzie głównym chwytem marketingowym było bezpieczeństwo leku.
Contergan poddano 370 testom,
z których 160 wykonano na karmiących matkach.
Raport oparty na tych badaniach stwierdzał,
że nie zaobserwowano skutków ubocznych ani u matek, ani niemowląt.
W sprytny sposób implikował, że niemowlaki były w łonie,
kiedy matki zażywały lek.
Co mijało się z prawdą.
To przyniosło pierwszy dylemat.
Czy możemy opublikować artykuł o tym, jak niemiecka firma
wypuściła na rynek lek bez odpowiednich testów?
Ponieważ miało to wpływ na sprawę brytyjską,
to czy publikacja sprawy niemieckiej oznaczała obrazę sądu brytyjskiego?
Prawnicy rozważali każde słowo, wiedząc świetnie,
że naruszenie prawa mogło zaprowadzić Harry'ego do więzienia.
Wreszcie byliśmy gotowi opublikować niemiecką historię
i Godfrey Hodgson napisał świetny i przerażający artykuł,
który zamieściliśmy na pierwszej stronie sekcji „Review”,
łącznie pięć stron ze zdjęciem jednego z niemieckich lekarzy,
który niegdyś pracował dla nazistów.
Ja sam przygotowałem się na to,
że narazimy się na zarzut złamania prawa.
AKTA TALIDOMIDU
Po raz pierwszy pokazano sprawę Talidomidu jako katastrofę korporacyjną,
a nie jako dopust Boży.
Ku frustracji Harry'ego, prawnicy rodzin nadal trwali w strachu
przed swymi przeciwnikami.
Pamiętając, że Distillers zagrozili, iż są gotowi
na proces sądowy w przekonaniu o swej wygranej,
prawnikom rodzin nie pomógł artykuł pomieszczony w The Sunday Times.
Poszli na ugodę, zyskując ułamek tego, co należało się ich klientom.
A sędzia, całkiem miły, starszy pan bez pojęcia, o co chodzi,
ustawił żałośnie niski poziom odszkodowania.
„UCZCIWA I SPRAWIEDLIWA” UGODA DLA OFIAR TALIDOMIDU
Harry oczekiwał zupełnie innej reakcji prasy.
Nagłówki prasowe głosiły wieści, jakby rodzice wygrali zakłady.
Jakby wygrali na loterii. Jakby zyskali miliony.
APEL DO PRASY
Oburzony poziomem kompensacji zaoferowanej przez Distillers,
postanowił obejść prawo i nie wdając się w temat
zaniedbań popełnionych przez firmę, napisał komentarz na temat odszkodowań.
Nawet to stanowiło ryzyko.
Pamiętam nagłówek: „Ile jest warte kilo mięsa”?
Tam twierdziłem, że poziom był nieadekwatny.
Prawnicy twierdzili, że to naruszenie prawa.
Nasz prawnik też. A ja na to: „Niech będzie. Do diabła z tym”.
Zaryzykowaliśmy i opublikowaliśmy artykuł.
Był rok 1969.
Jak jest cena kilograma mięsa?
Konsekwencją ugody z roku 1969
było uświadomienie wielu rodzinom,
że ich dzieci są ofiarami Talidomidu.
Przedtem sądzili, że zwyczajnie spotkał ich pech.
I nie wiedzieli, że jest nadzieja na jakieś odszkodowanie.
Za parę miesięcy
369 rodzin zasiliło te kilkadziesiąt początkowych, czyli teraz
mieliśmy już blisko 500 rodzin.
Te 369 zgłosiło się za późno,
ale sądy postanowiły, że nadal mają prawo składać pozwy.
Pewnego dnia otrzymałem list,
że ma się odbyć zebranie rodziców ofiar Talidomidu.
Poszliśmy na to spotkanie i okazało się,
że zebrało się jakieś sześćset, siedemset osób.
Prawnicy przedstawili warunki ugody.
Była jeszcze mniej szczodra niż ta,
którą zaoferowano pierwszym 62 rodzinom.
Wywierali presję na obecnych, twierdząc,
że jeśli nie zgodzą się wszystkie rodziny,
nikt niczego nie uzyska.
Przedstawiono tak sprawę i nawet odezwały się słabe oklaski
niektórych rodziców, bo prawdę mówiąc,
nikt się nie spodziewał, że kiedykolwiek coś dostanie.
Gość powiedział, że oferowana kwota to trzy miliony funtów.
Spytałem: „Trzy miliony funtów?
Dla 400 ofiar”?
Szybko przeliczyłem i wyszło mi, że to znaczy,
iż Louise otrzyma 8000 funtów,
czyli brzydko mówiąc, po 2000 funtów za każdą rękę i nogę.
Wynik spotkania jest nieco mieszany. Z jednej strony...
David Mason mógł sobie finansowo pozwolić
na odrzucenie propozycji,
ale wielu rodziców było w sytuacji dramatycznej.
Distillers wywierała ogromną presję emocjonalną,
ale Mason i kilku innych pozostali niewzruszeni.
Pięcioro rodziców, w tym sławny David Mason,
handlarz sztuką, powiedział: „Nie zgadzamy się.
Nie przyjmę tego odszkodowania
dla mojej córki, Louise, bo nie jest adekwatne.
Po co bym miał to robić”? Odpowiedź Distillers brzmiała:
„Poświęca pan odszkodowania innych osób”.
Jako rodzice jesteście zadowoleni...
- Z odszkodowania, które... - Oczywiście.
Otrzymałem listy z pogróżkami i takie same telefony.
Niektórzy rodzice twierdzili, że to, co robię, jest „niechrześcijańskie”.
Pan Mason utrzymuje, że reprezentuje większość ro...
Niczego nie twierdzi, co właśnie zostało udowodnione.
Może wyrażał zdanie niektórych,
ale nie reprezentuje wcale większości rodziców.
Masonowi powiedziano, że suma 20 milionów funtów,
czyli prawie siedem razy większa od tej oferowanej przez Distillers,
to minimum konieczne dla długotrwałej opieki nad tymi dziećmi.
Jednak wielu rodziców nie było stać na dalsze czekanie.
Sytuacja stawała się coraz gorsza.
Nie miał wózka. Nie miał kasku.
Nie miał absolutnie niczego.
Podkradałam sałatę i pomidory świniom, przynosiłam do domu, myłam
i tak przeżywaliśmy kolejny weekend.
Moi rodzice to typowa robotnicza rodzina.
Tata pracował na holownikach na rzece Mersey,
a mama była gospodynią domową wychowującą sześcioro dzieci.
Nie mieli pojęcia o pozwie zbiorowym, prawnikach czy...
procesach sądowych.
Dla nich to musiał być wielki wysiłek.
To oni nieśli ciężar tych wszystkich spraw sądowych,
a ja po prostu przeżywałem swoje dzieciństwo.
Distillers uznała Davida Masona za przywódcę niewielkiej grupki,
która sprzeciwiała się ugodzie,
więc zwiększyli presję grożąc, że wycofają ofertę.
Dziel i rządź zdawało się być maksymą tamtych dni.
Potem zdarzyła się kolejna potworna rzecz.
Pocztą otrzymałem pozew.
Distillers wzięło mnie do sądu, próbując mi odebrać córkę
i oddać ją opiece społecznej na podstawie tego,
że odrzucając ofertę, działałem wbrew jej interesom.
Czyli gdyby mi ją odebrano,
prawnik wyznaczony przez sąd działałby w jej imieniu.
Ten prawnik podpisałby w imieniu Louise
i wszyscy otrzymaliby swoje pieniądze.
Mason przegrał sprawę o opiekę nad własną córką,
ale się odwołał i wyznaczono termin sprawy.
Oprócz swych innych działań
Distillers finansowała prawników dla niektórych rodziców,
którzy szli na ugodę.
Główna argumentacja polegała na tym, że nigdzie na świecie
nie złożono wygranej sprawy o kompensację i że Mason działał niedorzecznie.
Ich metodą obrony był po prostu atak.
Sędzia Hinchcliffe pozbawił...
Pozbawił praw rodzicielskich Masona i pozostałych.
Dzieci pozostawały teraz pod opieką prawników skarbu państwa.
To przecież... Gorzej niż Samotnia.
Poprzez znajomego Davida Masona przedstawiono
naczelnemu Daily Mail, Davidowi Englishowi,
który poruszony historią zgodził się opublikować serię artykułów o Masonie.
Halo. Tak, David Mason.
RAPORT SPECJALNY HARRY'EGO LONGMUIRA
Ostrzegł go jednak, że na dłuższą metę,
jeśli Distillers wycofa ofertę,
inni rodzice mu tego nie darują.
Ukazał się pierwszy numer Daily Mail.
Publikowali artykuły przez cztery dni, na dwóch stronach,
mówiąc dokładnie, co się wydarzyło, i rozpętało się piekło.
SKANDAL! TAK TWIERDZĄ EKSPERCI
Prokurator szalał, domagano się zakazów sądowych
i Bóg wie czego.
GDZIE CODZIENNIE ZDARZAJĄ SIĘ CUDA
Wreszcie uzyskali zakaz.
Nikt już wtedy nie rozmawiał z Davidem Masonem.
Daily Mail została poinformowana przez prokuraturę,
że naraża się na sprawę o obrazę sądu, więc zarzuciła temat.
MOJA WALKA O SPRAWIEDLIWOŚĆ - OJCIEC BIEDNEJ LOUISE
Zbliżała się data sprawy odwoławczej.
Z Masonem skontaktował się amerykański prawnik,
który przeczytał jeden z artykułów Daily Mail.
Distillers twierdziła, że nikt nigdy nie wygrał procesu o odszkodowanie
z producentami Talidomidu
i dlatego żądania Masona były niedorzeczne
i są jedynie mrzonkami zupełnego ignoranta.
Niemniej pewna Amerykanka wygrała taką sprawę w USA.
Na tydzień przed terminem rozprawy
Mason poleciał do Ameryki, gdzie otrzymał dokumentację sprawy.
Powrócił do Królestwa ranem dnia, kiedy miała się odbyć rozprawa.
Przedstawił sędziemu, Denningowi, uzyskaną dokumentację.
Denning wszedł i położył przed sobą te papiery
z pewną irytacją, usiadł
i powiedział: „Do rzeczy.
Proszę osoby reprezentujące innych rodziców
oraz Distillers o powstanie”.
Potem rzucił: „Czy pamiętacie, jak przekonywaliście ten sąd,
że nigdy w całym świecie nie odbył się proces sądowy,
który skończyłby się waszą przegraną”?
„Tak”.
Na co on: „A więc
mam przed sobą zapis sądowy,
który w weekend zdobył pan Mason. Co macie na ten temat do powiedzenia”?
„Ale my nie...” „Nie co... dokładnie?
Nie wiedzieliście o tym? Nie wiedzieliście o tym”?
I rzekł: „Jestem być może perwersyjny, ale jak na ignoranta
pan Mason całkiem sobie radzi, czyż nie?”
Zapanowała cisza. I powiedział: „Koniec posiedzenia”.
Ostatecznie odzyskałem ją. Dostałem ją z powrotem.
Mimo że David Mason odniósł osobiste zwycięstwo,
prasie nadal nie wolno było pisać na szerszy temat samych odszkodowań.
Wreszcie odmawiał marnowania czasu na wywiady,
który się nigdy nie ukazywały,
bowiem prawnicy prasowi obawiali się spraw sądowych.
Wokół ofiar Talidomidu znowu zapanowała cisza,
czyli dokładnie to, czego życzyła sobie Distillers.
Anthony. Otrzymałem list od prezesa Distillers.
Przeczytam ci: „Dziękuję za pański list z 23 czerwca...”
Od czasu do czasu zdarza się, że jesteś całkowicie przekonany,
iż coś ci się uda.
I tak było ze mną w przypadku Talidomidu.
Jakby to wiedziałem, ponieważ to było tak jawne naruszenie sprawiedliwości.
Phil Knightley miał zadanie utrzymywania kontaktu z rodzicami
i pamiętam, kiedy wszedł do mojego gabinetu i powiedział:
„Oferują im połowę tego, co im się należy
w porównaniu do pierwszego wyroku”.
Wtedy postanowiłem rozpocząć kampanię.
Harry Evans stwierdził: „Jeśli zajdzie taka konieczność, Talidomid nie zejdzie
z łam przez kolejne dziesięć lat, aż uzyskamy sprawiedliwość dla tych dzieci”.
Wiem, że to brzmi jak scenariusz filmowy, ale tak powiedział.
Harry postanowił, że czas skontaktować się z najbardziej znanym rodzicem.
Miał pomysł na kolejny krok.
Wysłał więc Phillipa Knightley'a, by się z nim spotkał.
Powiedział: „Proszę przyjechać do The Sunday Times
i spotkać się z Haroldem Evansem
i członkami redakcji”.
Powiedział: „Jestem z zespołu INSIGHT”.
No i: „Chyba znamy sposób, jak panu pomóc i jak pana wyzwolić”.
James Evans, jako prawnik, zbieżność nazwisk z Harrym Evansem,
znalazł chyba sposób.
Nasze założenie polegało na tym,
że skoro przekroczeniem prawa były sprawy związane z samym procesem,
jeśli ich nie poruszymy, ale skupimy się na kwestiach moralnych,
powinni nam na to pozwolić.
PRAWNIK (WYWIAD Z 1967 R.)
Choć sprawa nie była całkiem jasna,
musieliśmy podjąć ryzyko.
To pozwoliło nam pisać na temat Talidomidu
z moralnego punktu widzenia, pomijając kwestię zaniedbania.
Winna to być krótka rozprawa.
James Evans uznał za swoje zadanie, by nam nie zakazywano publikowania spraw
w interesie publicznym...
I jako że występujemy w interesie publicznym,
znalezienie uzasadnienia prawnego dla obejścia
najbardziej restrykcyjnego prawa prasowego w zachodniej demokracji.
Był całkiem spokojny. Mówił: „Wiem, o co chodzi”.
Turyści mówią: „Przeprowadź mnie bezpiecznie przez Eiger”.
Chciałoby się jakoś bezpiecznie przeprowadzić redaktora
przez zachodnią ścianę Eiger, ale jak to zazwyczaj jest,
to redaktor ponosi ryzyko.
Harry i James siedzieli długo nocami, upewniając się, że uwzględnili wszystko,
ponieważ istniało bardzo duże ryzyko tak dla gazety, jak i naczelnego.
Poprosiłem, by napisał zarys wstępniaka. W końcu to wybitny prawnik.
Napisał szkic, w którym dokonałem bardzo niewielu zmian
i dodałem nagłówek: „Mamy na sumieniu dzieci”.
Tak rozpoczęła się ta kampania moralna.
Najtrudniejsze chyba było ustalenie wynalazcy Talidomidu...
Kiedy zespół INSIGHT przygotowywał pierwszy artykuł,
Harry zabierał się do powiadomienia wielkich i możnych,
by zyskać poparcie dla swej kampanii.
Najpierw powiedział o tym Joan.
Powiedział: „Joan, napiszemy do każdego parlamentarzysty...
ASYSTENTKA HAROLDA EVANSA
...osobny list”.
Nie chciał wysyłać żadnych fotokopii,
więc musiałam napisać na maszynie jakieś 620 czy 630 listów.
Podkreślał w nich, że to taka niesprawiedliwość wobec tych dzieci.
Zadzwonił telefon. Był to szef działu reklamy.
„Jak sądzę, zamierzasz ostro zaatakować firmę Distillers.
Chcę, byś pamiętał, że wydają 60 000 funtów
na reklamę w The Sunday Times”.
Zrobił coś całkiem nowego, bowiem skupił się na korporacjach,
których reklamy dawały zysk gazecie.
Powiedział: „Wiem, że cię to nie powstrzyma. I nie powinno”.
Sprowadziłem do biura Davida Masona,
by zobaczył, jak drukuje się ta historia, o której był przekonany,
że nigdy nie ujrzy światła dziennego.
Powiedziałem mu: „Chciałbym panu pokazać siłę prasy”.
Zeszliśmy na dół i...
W pomieszczeniu panowała cisza.
STOP START PAPIER
Powiedział: „Widzi pan ten guzik? Niech pan go naciśnie”.
I zaczęły pojawiać się gazety.
Dał mi jeden z pierwszych egzemplarzy, który mam do dzisiaj.
NASZE DZIECI TALIDOMIDU: POWÓD DO NARODOWEGO WSTYDU
NA SUMIENIU MAMY DZIECI
Jego szczodrość. Jego dobroć. Jego współczucie.
Jego dziennikarska genialność. Jego...
Sposób, w jaki był w stanie zgromadzić swój zespół.
Sposób, w jaki motywował ludzi.
To wszystko było najlepsze w całej kampanii.
To, że zjawił się Harry Evans.
Zaraz po naszej publikacji
wszystkie inne gazety jakby nagle zamilkły.
Pamiętam swoją wizytę w BBC,
jedynym miejscu, które w ogóle przeprowadziło z nami wywiad.
Obok mnie siedział prawnik.
Przecież te dzieci istnieją w realnym świecie
i nie wolno nam nie mówić wszystkim,
jaki mają los.
Jedyną osobą, która się odezwała, był prokurator generalny.
„W co wy gracie, do cholery?
Przecież ta publikacja jest obrazą sądu”.
Groźbę spowodowała linijka na spodzie artykułu,
która zapowiadała następne artykuły na temat źródeł tragedii,
co implikowało brak stosownej dbałości ze strony Distillers.
PRZYSZŁE ARTYKUŁY SUNDAY TIMES DOTRĄ DO ŹRÓDEŁ TRAGEDII
Nie chodziło tu o strach przed pójściem do więzienia.
Każdy głupiec może iść do więzienia, więc byłem na to przygotowany,
ale gdyby po jednym artykule przyszło więzienie, to byłby koniec kampanii.
Żadnych dalszych pieniędzy dla dzieci. Po prostu nie byłoby niczego.
Żadnej dalszej dyskusji publicznej,
więc bardzo staraliśmy się tego uniknąć.
Chcieliśmy podtrzymać kampanię.
Talidomid to od samego początku była kampania.
Nigdy nie wyobrażał sobie, że to może się skończyć jednym artykułem.
Wszyscy nauczyliśmy się od Harry'ego,
że pojedyncze dochodzenie do niczego nie prowadziło.
Może nieźle byłoby napisać...
Napiszę dziś do Distillers...
Wszystko działo się na trzech poziomach.
Pierwszy to cała sprawa prawna,
dochodzenie w sprawie leku,
no i oczywiście rodziny, które stanowiły sedno.
Było tak wiele pracy, że postanowiliśmy ściągnąć jeszcze kogoś,
kto zająłby się tylko rodzinami, i tak zjawiła się Marjorie.
Moim zadaniem było jeździć po całym kraju...
DZIENNIKARKA
...robić wywiady
i doświadczyć, co oznaczało posiadanie takiego dziecka w domu w tamtych czasach.
No więc jeździłam,
spałam na podłodze w niektórych domach,
żeby się dowiedzieć, co oznaczało budzenie się w nocy, żeby pomóc dziecku
po prostu się obrócić, bo takie dziecko nie było w stanie tego zrobić samo.
Mieszkając z nimi,
doświadczając tego, co oni doświadczali,
chyba zrozumiałam, co oznaczało
mieć dziecko z takimi zniekształceniami.
Kiedy poszukiwałam dzieci i ich rodziców,
okazało się, że nie jest łatwo je znaleźć.
Niektóre nie chciały żadnych wywiadów.
Zadanie było bardzo trudne
i przekonałam się, że ci ludzie żyją w okropnych warunkach.
Otrzymywali niewielką pomoc, nikt ich nie rozumiał,
a społeczeństwo się od nich odwróciło. Wszyscy się bali.
Bali się zniekształceń tych dzieci.
I nie chodziło tylko o brak rąk czy nóg.
Niektóre miały...
Niektóre miały jakby układankę całkowicie pomieszanych organów.
Zrozumiałam, co to oznacza zabrać dziecko, powiedzmy, do kawiarni,
gdzie w ciągu kilku minut rozglądasz się wkoło
i znika kolejka.
Albo pójście z nimi na zatłoczoną plażę,
która w ciągu minut pustoszeje.
Rozpadały się małżeństwa.
Mężowie odchodzili.
„Ten stwór nie ma ze mną nic wspólnego”.
Pewnego dnia...
Mój mąż. Nie mogę mówić przy... Mój mąż...
- Słyszysz mnie? - Tak.
Powiedział: „Musimy porozmawiać”. Odparłam: „No to mów”.
Nie mogłam uwierzyć, co powiedział.
Powiedział: „Masz wybór”. A ja: „Co takiego”?
Powiedziałam: „Nie. Nigdy tego nie zrobię”. I powiedziałam...
A on: „Bo jak nie, to ja...” Na co ja: „Rób, co uważasz.
Ja się go nigdy nie wyrzeknę”. No i odszedł.
Zostałam z obciążoną hipoteką.
Zostałam z małymi dziećmi.
Nie chciałam przecież, żeby same czegoś doznały,
więc musiałam to wszystko dobrze sobie przemyśleć
i wzięłam pracę w nocy, 12 godzin każdej nocy,
i robiłam to przez 16 lat bez chodzenia spać,
i z jakiegoś powodu nigdy nie czułam się zmęczona. Ktoś nade mną czuwał.
To, co się wydarzyło w The Sunday Times...
Harry Evans zamieścił te zdjęcia
na łamach gazety,
co inni uznali za niedopuszczalne.
Ale dzięki temu jakby wyzwolił te rodziny.
Lekarze twierdzili, że powodem było jedzenie przeze mnie baraniny,
napromieniowanej radioaktywnie.
MATKA
Podejrzewaliśmy coś innego i zobaczyliśmy artykuł Harolda Evansa.
OFIARY TALIDOMIDU PRZYPADEK NUMER 6
Napisaliśmy do The Times i otrzymaliśmy od nich informacje.
Bez nich nigdy byśmy nie wiedzieli.
10-LETNIA WALKA BARRY'EGO LENNONA
Kampania moralna rzuciła światło na życie ofiar Talidomidu,
ale nadal istniało niebezpieczeństwo zarzutu ze strony prokuratury
wobec The Sunday Times.
Punktem zwrotnym w kampanii był list,
który otrzymałem od prokuratora generalnego.
„Prokurator generalny postanowił nie stawiać zarzutów wobec tego,
co już zostało opublikowane w kampanii moralnej,
ale jeśli posuniecie się dalej,
uważajcie”. Czyli była to implikacja, że nas oskarżą.
List prokuratury generalnej do Harry'ego, zezwalający na kampanię moralną
dał te same możliwości członkom parlamentu.
Jack Ashley i Alf Morris wspierali kampanię
od samego początku.
Byli w parlamencie głównymi osobami,
które starały się przekonać marszałka, by otworzył debatę na ten temat.
Tego samego dnia Jack Ashley udał się do marszałka
w Izbie Gmin i powiedział: „Rozpocznijmy debatę na ten temat.
Te dzieciaki nie otrzymują właściwej kompensacji”.
Następnego dnia marszałek zgodził się i Partia Pracy
wszczęła debatę w parlamencie na temat Talidomidu. A to już było coś.
OFICJALNY RAPORT IZBY GMIN DEBATY PARLAMENTARNE
OFIARY TALIDOMIDU
Przed debatą
zatrzymał mnie w korytarzu osobisty asystent premiera.
Powiedział: „Chcielibyśmy, byście zaprzestali kampanii.
Załatwiłem wam dodatkowe pięć milionów funtów.
Dajcie spokój”. Na co ja: „Przykro mi, ale to nie wystarczy.
Nie wiem... Potrzebujemy 20 milionów. Mówią, że trzeba 20 milionów”.
Jack Ashley rozpoczął od słów, które poruszyły Izbę Gmin.
Dziś debatujemy na temat narodowej tragedii.
Jest nadal aktualna, mimo że zdarzyła się dziesięć lat temu.
Jakie życie dorosłe stoi przed dziesięcioletnim chłopcem,
który nie rąk ani nóg, i ma tylko 60 cm wzrostu?
To wysokość dwóch butelek whisky postawionych jedna na drugiej.
Jak jedenastoletnia dziewczyna może oczekiwać radości i miłości,
kiedy nie można ją wziąć za rękę i nie ma nóg, by zatańczyć”?
Rozpoczęła się więc debata i stała się rzecz niesłychana,
bowiem teraz niegdyś wystraszone gazety,
bojące się zarzutu obrazy czy też po prostu zwyczajnie zazdrosne,
mogły teraz pisać o sprawie. Bo teraz zaistniała sprawa.
Stała się też inna ważna rzecz,
tak różna od czasów, kiedy wydawałem The Northern Echo i dostawałem zażalenia.
Teraz otrzymywałem tysiące listów, które mówiły: „Kontynuujcie, proszę”.
Uważam, że to na pewno był...
ARTYSTA
...może nie dzień, ale na pewno tydzień,
kiedy walka przeszła etap od niewiedzy
do pokazania całemu społeczeństwu Anglii, co się naprawdę dzieje.
SPRAWA TALIDOMIDU OŚWIADCZENIE PREZESA
Kiedy już wolno było pisać,
większość prasy dołączyła do The Sunday Times
w potępieniu sposobu potraktowania tych dzieci.
Społeczeństwo, obecnie poinformowane, co się działo, było zszokowane i oburzone.
Nastąpiła powódź i Distillers to odczuła.
TO CI LUDZIE DALI WAM TALIDOMID
Distillers przegrywała na każdym froncie i próbowała pomniejszyć tego skutki
oraz sumę odszkodowania, które musiała wypłacić.
Zareagowali przez zwiększenie swej oferty
z jakichś 5 do 11 milionów funtów,
ale zostało to uznane za sztuczki księgowe,
by zapłacić jak najmniej.
AKCJONARIUSZE I DISTILLERS
Wkrótce los tych dzieci
stał się głównym tematem w kraju.
Ludzie chcieli pomóc w każdy możliwy sposób.
Niewielka grupka postanowiła zwrócić się wprost do akcjonariuszy.
Kiedy zwrócili się do Distillers, by kupić listę akcjonariuszy,
firma, która zgodnie z prawem musiała ją udostępnić,
powiedziała, że koszt wyniesie 2000 funtów, co było poza ich zasięgiem.
Zwrócili się po pomoc do Harry'ego.
Zachęceni przez Knightley, przyszli do mnie
i kupiliśmy ten wykaz.
Zapłaciliśmy pieniędzmi Sunday Times za listę akcjonariuszy,
żeby do nich napisać.
To wyglądało jak wybory powszechne. Dzwonił telefon
i ludzie mówili: „Reprezentujemy Radę z Ealing.
Mamy tyle a tyle udziałów. Popieramy Masona”. I tak to szło.
Uważałem, że to wspaniałe.
Kolejną osobą, która bardzo pomogła, okazał się Ron Peet,
szef Legal and General Company.
Mówiłem jako inwestor instytucjonalny.
DYREKTOR LEGAL & GENERAL
Uważałem, że w interesie akcjonariuszy
będzie złożenie przez Distillers jakiejś sensownej propozycji.
Co niesamowite,
wygłosił przemowę...
Ich wytwór spowodował wiele szkody,
a nie przyznawali się do żadnej moralnej odpowiedzialności,
choć powinni.
Teraz już widać jasno,
że uzyskaliśmy konieczne 10 procent głosów, by zmusić Distillers
do zwołania nadzwyczajnego generalnego zebrania akcjonariuszy.
Akcje Distillers zaczęły spadać na łeb, na szyję,
ponieważ trwała ta wielka debata w parlamencie,
kontynuowaliśmy kampanię w The Sunday Times
ze zdjęciami i artykułami Marjorie Wallace i tak dalej,
i do tego jeszcze byliśmy w posiadaniu bomby,
jaką stanowiła dokumentacja Bruce'a Page'a i Elaine Potter,
wskazująca na rzeczywiste zaniedbanie.
Narastał gniew prasy i społeczeństwa, a także presja na Distillers.
Rozpoczął się bojkot ich produktów, zarówno indywidualny, jak i detaliczny.
Wiele firm, dużych i małych,
oferowało pomoc w kampanii The Sunday Times.
Osobiście od dłuższego czasu bardzo się martwię tym,
co sam nazywam brakiem zrozumienia
dla odczuć ludzi z tym związanych. Ktoś musi podjąć kroki.
Klienci odwracali się od produktów Distillers
i krążyły opowieści o ludziach
kupujących w sklepach wolnocłowych na Heathrow,
którzy pytani, czego sobie życzą,
odpowiadali, że cokolwiek, byle to nie był produkt Distillers.
A to nie wydawało mi się zbyt korzystne dla akcjonariuszy.
Moralna kampania Harry'ego tak się rozrosła,
że zwróciła uwagę amerykańskiego rzecznika praw konsumentów,
Ralpha Nadera, który zaoferował pomoc.
Panie Nader, jak się pan miewa? Miło, że pan dzwoni.
David Mason spytał, czy mógłbym pomóc
poprzez stowarzyszenie konsumentów w Stanach Zjednoczonych...
OBROŃCA PRAW OBYWATELSKICH
...i wywrzeć presję na Distillers, by zwiększyli sumę odszkodowań.
Postanowiłem pojechać do Ameryki.
Ralph Nader zgodził się ze mną spotkać.
Dziś wieczorem David Mason spotyka się z Ralphem Naderem
i mają następnie odbyć wspólną konferencję prasową,
by ogłosić swój plan akcji.
Wsiadłem do lotu Pan Am, siedzę tam sobie
i słyszę ogłoszenie.
„Szanowni państwo, teraz będziemy podawać...
Zaraz przejedzie wózek i będziemy oferować whisky Johnnie Walker's
oraz Gordon's Gin, i to i tamto”. Pomyślałem, że co mi tam i wstałem.
Uznałem, że tego nie zniosę.
No i szedłem za tym wózkiem w samolocie.
Kiedy ktoś powiedział, że chce Gordon's Gin...
Mówiłem: „Nazywam się David Mason, a to jest...”
Pokazywałem artykuły z gazet, a oni mówili: „Wezmę coś innego”.
Przeszedłem cały samolot za wózkiem
i nikt nie wziął produktu Distillers.
To się okazało niezwykle ważne... Wręcz niesamowite.
Wystarczyło wzbudzić wystarczającą antypatię
i spowodować spadek sprzedaży o jakieś pięć procent,
by te firmy zwróciły uwagę,
bo przecież mówimy tu o setkach milionów dolarów.
Kiedy daną markę się napiętnuje,
a ta marka to napój alkoholowy,
łatwo ją odrzucić na rzecz innych napojów alkoholowych.
Więc przekaz dla Distillers był bardzo jasny.
Zjawiło się mnóstwo prasy. Było CBS i NBC. Wszyscy.
Zjawili się wszyscy.
Harold Evans wykonał świetną robotę wyjaśniając sprawę
dla amerykańskiej prasy.
Tak naprawdę firmy te
poprzez skomplikowany proces księgowy próbują uniknąć
wysokości sumy, która wpływa na koszt netto tej firmy.
Taki bojkot jest ważny o tyle,
że to język pana MacDonalda,
który rozumie świetnie, co znaczy każdy grosz.
Wtedy wstał jakiś gość i powiedział: „Panie Nader,
rzeczywistość zastosowania bojkotu
to długie i trudne przedsięwzięcie. Przecież to zajmie całe wieki”.
Na co ja: „Chyba znam na to odpowiedź.
Przyleciałem tu lotem Pan Am
i oto, co się tam wydarzyło”.
No i opowiedziałem im, co się wydarzyło podczas lotu
i jak ludzie zbojkotowali ten produkt. Bardzo im się to spodobało.
A Ralph patrzył na mnie, jakbym...
No bo wcześnie mu o tym nie mówiłem. Wszyscy się śmiali.
Wtedy on powiedział: „No, właśnie.
Pan Mason właśnie powiedział, jak to można zrobić”.
David był niezwykle przekonywający.
Nigdy nie wolno nie doceniać roli garstki rodziców,
którzy w wyrazie swego bólu
stają się elokwentnymi propagatorami swej sprawy.
Kampania moralna The Sunday Times trwała nadal.
W ciągu dziewięciu dni akcje Distillers straciły na wartości 35 milionów funtów.
To matematyka, którą zrozumiał Edynburg.
Rozpoczęliśmy naszą kampanię we wrześniu 1972 r.
Trzy, cztery miesiące później Distillers się złamała.
Zaoferowali 20 milionów.
Powiedziano nam, że od tego trzeba będzie zapłacić podatek.
Tego samego dnia napisaliśmy artykuł, że to po prostu niewiarygodne,
a następnego dnia Harold Wilson dorzucił jeszcze dodatkowe pięć milionów,
które pokryły podatek.
OFERTA
MOJA WALKA O SPRAWIEDLIWOŚĆ MÓWI OJCIEC BIEDNEJ LOUISE
Pamiętam, jak pojawiłam się w prasie.
Pamiętam, jak ciężko było rodzinie.
(Z DOMU MASON)
Pamiętam też, że poznałam Harry'ego w naszym domu. Nie wiedziałam, kim jest.
Uważałam, że to jakiś dość dziwny pan.
Ale dzięki niemu i mojemu ojcu, no i całej kampanii,
wszystkim ludziom z tej kampanii, ostatecznie otrzymaliśmy odszkodowanie,
które było dla nas tak ważne.
Pamiętam, że kiedyś powiedziałem...
Że tak naprawdę nie chodzi tu o żadną chwałę,
ponieważ ofiary nadal nie mają rąk ani nóg.
Otrzymaliśmy odszkodowanie i powstał fundusz powierniczy
mniej więcej w tym samym czasie, ponieważ wiedzieliśmy...
FUNDUSZ TALIDOMID
Ponieważ Harold Evans dobrze wiedział,
że te pieniądze będą nam potrzebne do końca życia.
Niemniej zawarta ugoda nie była chwalona przez komentatorów,
którzy nie znali faktów.
Byli i tacy, którzy mówili: „Harold Evans działa jak Robin Hood.
Jak bandyta, który obrabowuje jednych, a daje drugim”.
Sławny historyk, A.J.P. Taylor, powiedział:
„To, co wyprawia The Sunday Times jest wręcz niesłychane”.
A jest to ważne z dwóch powodów.
Po pierwsze, by pokazać, co się stało, a po drugie, by się czegoś nauczyć.
Ta lekcja, ta tragedia z lekiem, powinna nas czegoś nauczyć
już w 1962, 1963 czy 1964.
Teraz mamy rok 1973 i nadal nie wiemy, co spowodowało tę katastrofę.
Przecież to nie do wiary.
Tak wygląda skład chemiczny.
I choć odniesiono zwycięstwo moralne i zdobyto sensowne odszkodowanie,
trzeba było jeszcze opowiedzieć prawdziwą historię leku.
Zespół INSIGHT zajął się więc teraz dochodzeniem,
co spowodowało tragedię.
Zaczęła się wyjawiać historia najbardziej wybuchowa z wszystkich.
Talidomid, historia zatuszowana.
TALIDOMID HISTORIA ZATUSZOWANA
Po artykule z 24 września...
DZIENNIKARKA
Dopiero po nim
zaczęliśmy prawdziwe śledztwo.
Pierwsze pytanie brzmiało, po co Distillers zajęła się lekami?
Dotąd nie zajmowali się farmacją.
Chodzi o to, że Distillers nie miała żadnych doświadczeń z lekami,
a Talidomid był praktycznie pierwszym lekiem, którym się zajęli.
Okazało się, że przeczytali artykuł,
który zresztą ukazał się w The Sunday Times...
napisany przez Aldousa Huxleya.
Była to taka futurystyczna rzecz, w stylu Nowego wspaniałego świata,
o tym, co może nastąpić
i że niby leki mają zastąpić alkohol.
Więc ci trochę spanikowali
i postanowili coś z tym zrobić.
I tak zajęli się lekarstwami.
Dochodzenie miało zweryfikować twierdzenia Distillers na temat badań
dokonanych w tym zakresie.
Chcieliśmy sprawdzić, co robiły firmy farmaceutyczne
i co wiedziały na temat leków w latach 50.
Później pojechałam do Ameryki.
Odwiedziłam wszystkie większe firmy farmaceutyczne,
by się dowiedzieć, co robiły przed wypuszczeniem leku na rynek.
Bardzo szybko dowiedzieliśmy się,
że poważne firmy,
te działające w branży do dłuższego czasu,
badały też reprodukcję,
czyli testowały, czy może nastąpić uszkodzenie płodu.
Lederle, Hoffmann-La Roche, Smith, Kline & French,
wszyscy prowadzili takie badania.
No i też ICI. ICI prowadziło nawet testy na naczelnych,
co już było bardzo poważną sprawą.
ANTYTARCZYCOWE DZIAŁANIE N-FTAOILOWEGO KWASU GLUTAMINOWEGO
W 1957 r. Distillers posłała lek na niezależne testy.
Wyniki wskazały, że może powodować uszkodzenia tarczycy,
znaną przyczynę uszkodzeń płodu, ale ich to nie powstrzymało.
Bruce Page zadał sobie bardzo wiele trudu,
by zrozumieć dokładnie, na czym polegało działanie leku.
Trzeba zawsze pamiętać...
DZIENNIKARZ
...że testowanie leków nawet przy najlepszej technologii
nigdy nie jest niezawodne.
Można natomiast stwierdzić, że sama natura
zazwyczaj wysyła alarmujące sygnały na temat dziwnych leków.
Za każdym razem, gdy przyjrzeć się Talidomidowi, nie wygląda dobrze.
To bardzo skomplikowana molekuła.
Ma bardzo dziwną formę i jej działanie jest nieprzewidywalne.
Talidomid jest asymetryczny,
a to są słowa doktora Roberta Smitha, które pamiętam ze szpitala St Mary's.
Powiedział: „Przyjrzyj się, jak paskudna jest ta molekuła.
Coś z nią nie w porządku”.
Grünenthal jako firma nie była najlepsza w testach leków,
natomiast Distillers nie miała o tym najmniejszego pojęcia.
Zbitka producentów mydła
i grupki wytwórców whisky z Wielkiej Brytanii
wywołała katastrofalne skutki.
ODPOWIEDŹ ENOCHA POWELLA
Ówczesny minister zdrowia, pan Enoch Powell,
zamiast bronić rodziców,
nie zarządził żadnego dochodzenia. Został tylko poinformowany
o sprawie z punktu widzenia Distillers i taki raport przyjął.
Urzędnik państwowy, który przygotował raport,
sporządził go na podstawie relacji oficjela z Distillers.
Wreszcie dochodzenie zostało zakończone.
Wyniki były porażające.
Niemniej The Sunday Times dalej nie mógł pisać o tym,
bowiem zakaz prawny nadal był w mocy.
I nie może mi pan powiedzieć, o co chodzi?
Nie, nie mogę. Obowiązuje mnie zakaz tak jak wszystkich.
Czy mieli zakłady badawcze? Laboratoria?
Do testowania leków? Tego typu rzeczy?
Nie na skalę, która by tego wymagała,
by wprowadzić Talidomid na taki rynek jak Wielka Brytania.
- Niemniej go wprowadzili. - Tak właśnie zrobili.
A jak do tego doszło to część, o której nie wolno panu mówić?
Dokładnie tak. Już jesteśmy na śliskim gruncie.
To szczegóły dotyczące wyboru właśnie Talidomidu,
dlaczego wzięli go od Chemie Grünenthal,
jakie testy wykonali na zwierzętach, zanim rzucili go na rynek,
jakie zrobili testy, by zobaczyć, jak lek przyjmuje ludzki organizm.
Jakie wykonali testy, by się przekonać, że lek jest bezpieczny dla ciężarnych,
zanim go tak reklamowali.
Jakie były testy kliniczne i wyniki tych testów,
o tym nie wolno mi mówić.
Niemniej w oparciu o ustalenia zespołu INSIGHT,
Funduszu Talidomid i innych, wreszcie zaczynamy poznawać
pełną historię powstania leku.
Zespół ustalił, skąd Chemie Grünenthal znalazła środki
na rozwój zakładu farmaceutycznego, gdy wszystko wokół było w ruinie.
Okazało się, że to byli członkowie partii nazistowskiej,
którzy skorzystali z programu arianizacji i nabyli firmy posiadane przez Żydów
za ledwie ułamek ich prawdziwej wartości.
Według dokumentów firmy
wynalezienie „cudownego leku” zajęło im tylko osiem tygodni,
kiedy to wystąpiono o opatentowanie Talidomidu.
To jakoś podejrzanie krótki okres.
Najprawdopodobniej włączeni w to naukowcy
pracowali nad tymi związkami jeszcze przed wojną.
1938 ROK. NIEMCY.
Grupa naukowców pracuje nad nowym, potężnym środkiem owadobójczym.
Przypadkowo okazuje się, że wywołuje niekontrolowane konwulsje.
Tak rodzi się nowa broń, gaz paraliżujący.
Czterech naukowców nadaje mu nazwę SARIN, od liter nazwisk.
Hitler rozkazuje jednemu z naukowców opracować antidotum.
Po wojnie Otto Ambros podejmuje pracę w Chemie Grünenthal.
Otto Ambros był znany jako „diabelski chemik”,
ponieważ to on postanowił,
że winien powstać wielki obóz koncentracyjny...
FUNDUSZ TALIDOMID
...w miejscu o nazwie Oświęcim.
ROZWÓJ ŚRODKÓW OWADOBÓJCZYCH I BRONI CHEMICZNEJ
Przyjrzeliśmy się Talidomidowi i twierdzeniom,
że to całkowicie nowy środek chemiczny,
i odkryliśmy,
że jest naprawdę jednym z tysięcy takich środków
występujących w znanych lekach
z lat 40. i 30.
Zdobyliśmy jeden z pierwszych patentów na Talidomid
i pokazaliśmy go jednemu z naszych ekspertów.
Spojrzał na opis i działanie tego środka,
i powiedział: „Skąd oni to wiedzieli”?
Przyglądał się skutkom działania, a było ich razem pięć,
na cały system nerwowy.
Te pięć osobnych opisów wskazuje,
iż twórcy patentu wiedzieli,
że środek wpływał na system nerwowy w sposób,
który powodował zwolnienie ruchów mięśni,
co dawało efekt uspokojenia.
Zwalniał metabolizm, bicie serca, system krążenia i trawienia,
a także wpływał na system odpornościowy.
Nie istniał żaden legalny sposób
na testowanie tego środka na istotach ludzkich,
zanim zarejestrowali patent.
W każdym razie byłoby to nielegalne w powojennych Niemczech.
Wprawdzie nie mam żadnych dowodów,
że Talidomid używano czy testowano w obozach,
ale istnieje domniemanie, że tak. Jak jedna z zadziwiających historii
opowiedziana przez matkę ofiary Talidomidu.
Mój szwagier
jako jeden z pierwszych przybył do obozu koncentracyjnego w Belsen,
który wyzwolili.
Dopiero pod sam koniec życia powiedział nam:
„Wiecie, tam widziałem dzieci z takimi zniekształceniami jak po Talidomidzie”.
Mówił, że niektóre jeszcze ledwie żyły, a inne były już martwe.
Twierdził, że na pewno podawano go
matkom tych dzieci.
To lekarka odpowiedzialna za oddział kobiecy
obozu koncentracyjnego Bergen-Belsen.
Dodaje, że na więźniarkach przeprowadzano różne eksperymenty.
Lekarze podawali im coś w kroplówkach.
Wtedy zaczęliśmy się przyglądać patentom
na podobne związki z lat 40.
i uświadomiliśmy sobie, że wszystkie środki testowano
na ich skutki antykonwulsyjne i...
To miało sens tylko w okresie,
gdy próbowano znaleźć antidotum na gaz paraliżujący.
Ten kombinezon chroni przed kontaktem z płynnym środkiem paraliżującym,
a także w rozpylonym w powietrzu.
Jeśli pojawią się oznaki zatrucia środkiem,
istnieje jeszcze inny sposób obrony, czyli podanie atropiny.
Należy go zastosować jedynie w przypadku oznak zatrucia środkiem paraliżującym.
Każde potencjalne antidotum na gaz paraliżujący musiało
czasowo znieczulić system nerwowy ofiary.
Jednak takie działanie wywołałoby katastrofalne skutki
u rozwijającego się płodu.
Lek działał na dzieci jak środek paraliżujący.
Molekuły Talidomidu dostają się do organizmu dziecka,
kiedy zaczyna się formować system nerwowy,
i zabijają wykształcający się nerw, i do tego z wielką precyzją.
System nerwowy zaczyna się wykształcać w okolicy 20. dnia.
Czyli w dniach 20 do 21, niemowlę zapewne będzie mieć uszkodzony mózg.
W dniach 21 do 22
środek może usunąć jedno lub oboje oczu bądź spowodować ich uszkodzenie.
Dzień 23 to brak słuchu.
Środek może spowodować brak uszu, uszkodzenie ucha wewnętrznego,
środkowego, zewnętrznego
albo spowodować przypadkowe kombinacje wszystkich wymienionych.
Około dnia 24 zacznie usuwać system ramion,
zaczynając od całkowitego ich usunięcia.
W dniu 28 będą to tylko uszkodzenia dłoni i nadgarstków.
Około dnia 30 środek usunie nogi
bądź spowoduje poważne ich uszkodzenie do dnia 35,
kiedy będzie to dotyczyć tylko nóg i stóp.
Tak więc Talidomid atakuje płód z precyzją snajpera,
a skutki zmieniają się z dnia na dzień.
SALA SĄDOWA
Tak więc Talidomid był produktem ubocznym nazistowskiego programu wojny chemicznej.
Wyróżniał się spośród innych w tym czasie wynalezionych jedynie tym,
że działał jako środek uspokajający dający odczucie euforii.
No to je brałam. Były świetne, naprawdę.
Były po prostu fantastyczne. Po nich czułam się świetnie.
Zbrodnie popełnione przez tych ludzi nie zostały dokonane w afekcie...
Ambros został oskarżony o poważne zbrodnie wojenne,
w tym śmierć dziesiątków tysięcy ludzi,
ale w czasie procesu norymberskiego w roku 1946,
Alianci mieli zbyt wiele zbrodni wojennych.
- Otto Ambros. - Ambros.
Choć niektórzy naukowcy nazistowscy ponieśli karę śmierci,
większość kar była relatywnie łagodna.
Otto Ambros nie mógł już pracować dla czołowych firm w branży
i dlatego zatrudnił się w relatywnie małej firmie jak Grünenthal.
AKTA TALIDOMIDU
W sposób zupełnie niezrozumiały, w grudniu 1970 r.,
sędziowie rozpatrujący sprawę dyrektorów Chemie Grünenthal
zawiesili najdłuższy proces sądowy w całej historii Niemiec.
Po dwóch i pół roku w sądzie
oskarżonych ani nie uniewinniono, ani też nie uznano winnymi.
Kwestia odpowiedzialności nigdy nie została rozstrzygnięta.
Artykuł autorstwa Page-Potter został wreszcie ukończony
i drukarnia była gotowa,
gdy The Sunday Times dowiedział się, że ma zakaz druku,
wydany przez prokuratora generalnego.
Odwołano się i sprawę wygrano.
Następnie sprawę przekazano Izbie Lordów.
Jesteśmy obecnie w Izbie Lordów wraz z moimi kolegami
i werdykt sędziowski brzmi następująco, posłuchajcie tylko:
„Zakazuje się publikacji artykułu.
The Sunday Times mógł prowadzić kampanię moralną,
co było zgodne z prawem,
ale za nielegalne uznaje się publikację faktów, na których oparto kampanię”.
Czyli teraz przegraliśmy w Izbie Lordów.
Więc co robimy?
Odwołujemy się do Komisji Europejskiej,
że Haroldowi Evansowi, reprezentującemu moich kolegów,
odmówiono prawa swobodnej wypowiedzi z artykułu 10 Ustawy o Prawach Człowieka.
I tak tydzień w tydzień latamy samolotem do Strasbourga,
by procesować się w tamtejszym sądzie.
I wygraliśmy... ledwie dwoma głosami.
Panie Evans, jak istotny jest dzisiejszy werdykt?
Niesłychanie. To najważniejszy wyrok dla...
Nie tylko dla wolności prasy,
ale dla prawa wiedzy obywateli Anglii.
Najwybitniejsza grupa prawników nakazała brytyjskiemu rządowi
zreformowanie prawa. Teraz muszą to zrobić.
To było chyba największe osiągnięcie Harry'ego, moim zdaniem.
Zmiana brytyjskiego prawa na rzecz wolności prasy, na rzecz...
Danie większej władzy jej pozbawionym w sensie...
pozwolenia na działanie dziennikarstwu śledczemu
mimo zakazów sądowych.
TALIDOMID HISTORIA ZATUSZOWANA
Produkcja świetnie dziś idzie. Wszyscy są do przodu.
Wszystko jest dobrze... I wszystko gotowe.
Ci, od których chcieliśmy komentarza, powiedzieli nie,
a więc podamy to na pierwszej stronie.
W międzyczasie muszę się czymś zająć.
- Liczba słów się zgadza, tak? - Chyba za dużo.
Mamy chyba ze dwie czy trzy kolumny za dużo,
ale jak opisać dziesięć lat nonsensów, ciszy i utajniania?
Wreszcie opublikowano materiał zespołu INSIGHT o machinacjach Distillers.
Była to kulminacja długiej bitwy.
A zarazem ważki krok w kierunku wyzwolenia tego,
co Harry nazwał „półwolną prasą”.
Jest coś takiego w instytucjonalnej wadze gazety,
co musi stać za reportażem, a to czyni ją czwartą władzą.
I chyba najbardziej się boję w erze cyfrowej,
że zatracimy to poczucie przeciwwagi,
tę wagę instytucjonalną prasy, która stoi za reportażem...
Czy występuje on przeciwko krajom, korporacjom czy rządom.
Uważam, że w pewien sposób Harry Evans właśnie to uosabia.
W 1981 r. Rupert Murdoch kupił gazety Times.
W niecały rok później Harold złożył rezygnację.
W 2005 r. Harry objął stanowisko redaktora w Thomson Reuters,
największej agencji prasowej na świecie,
gdzie po raz kolejny pracował dla rodziny Thomsonów.
Każda twarz naczelnego gazety winna być pozbawiona jego własnych rysów,
za to mieć naniesiony duży znak zapytania. Czy ma w sobie ciekawość?
Musi mieć poczucie celu. Po co tam w ogóle jest?
Po to, by zarobić więcej pieniędzy? By polepszyć swą własną reputację?
Po co?
Kiedy określa to tylko chęć zrobienia większych pieniędzy...
Powiedzmy, że są potrzebne, bo musimy być samowystarczalni,
ale kiedy to tylko pieniądze, nie ma już żadnych hamulców.
Wszystko, co przynosi pieniądze jest zasadne.
W moim sposobie myślenia, co brzmi trochę po harcersku,
nie jest to wystarczająca definicja dobrego redaktora ani też właściwa droga.
50. Rocznicowa Konferencja Talidomidu, Londyn 2012
Ona lubi taką fryzurę. Ja zaś nienawidzę.
Całą tę fantastyczną historię można zacząć tylko od tego, że powiem...
ale zacznijmy wpierw od matek, o których często myślimy:
„Przecież były matki. Tak, matki”.
To one was urodziły
i choć bardzo kochały, był to dla nich szok.
I do ojców, z których większość była dobra.
Choć niektórzy nie bardzo.
No i od was. Dla mnie jest to wręcz zdumiewające
i nie do uwierzenia, że te niemowlaki, które ujrzałem po raz pierwszy
jako redaktor The Northern Echo
teraz są już dorosłe...
Nawet gdybyśmy nie zyskali ani grosza odszkodowania...
samo to już stanowiłoby nagrodę.
Należą wam się gratulacje.
On zmienił wszystko i nastawienie na całym świecie,
gdzie uważano, że to wina rodziców.
W niektórych krajach ludzie mówili: „Skoro matki brały ten lek,
to ich wina, że dzieci tak wyglądają”.
Ale zjawił się Harold Evans i powiedział: „Nie.
To wina firm farmaceutycznych
i one muszą za to zapłacić”.
Zdjął odium z rodziców, co było niezwykle ważne,
bo każdy rodzic zawsze obwinia siebie za to,
jakimi okażą się dzieci.
Bardzo dziękujemy.
On zdjął z nich tę odpowiedzialność i to poczucie winy,
a zarazem udowodnił, że to firma farmaceutyczna, Distillers,
a nie rodzice, jest tu winna.
Była taka pierwsza strona Daily Mirror...
Jak długo pożyję, nigdy nie zapomnę dnia, kiedy przeczytałam w gazecie
o tym zakazie, o pozwie i o tym, co zamierzali zrobić.
To tu.
Miał determinację, by zmierzyć się z tymi wielkimi,
a im człowiek większy, tym z większym hukiem upada.
On sam jest niedużym człowiekiem, ale, na Boga!
To pan Doskonałość. Pan Sunday Times.
Bez niego nie mielibyśmy szans... Żadnych szans.
Ta skomplikowana, wielopłaszczyznowa,
zmienna i urzekająca natura mozaiki wiadomości.
Dlatego zostałem dziennikarzem.
EPILOG
W imieniu rządu chciałbym wygłosić następujące oświadczenie.
Wiem, że wiele ofiar Talidomidu czekało na to bardzo długo.
W porozumieniu z Komitetem Doradców Funduszu Talidomid,
rząd pragnie wyrazić głęboki żal oraz wyrazy współczucia
za cierpienia i urazy doznane przez wszystkich
w wyniku przyjmowania Talidomidu w latach 1958 - 1961.
Jakby cały świat się zatrzymał.
Wszystko zamarło, kiedy Mike O'Brien, minister zdrowia,
wygłosił swoje oświadczenie. To było jak...
To jakby wszystko na raz nagle się wyprostowało.
Za wyzwania, którym muszą stawiać czoła w życiu codziennym...
Całe życie czekałam na te przeprosiny i wreszcie je usłyszałam.
Tego samego dnia poleciałam nocnym lotem do Nowego Jorku.
Następnego rana pukałam do domu Harolda Evansa.
Było to tak ekscytujące, ponieważ za to wszystko,
co Harold zdołał dla nas zrobić
nigdy nie usłyszał nawet słowa przeprosin.
Obejrzeliśmy to razem,
objęliśmy się
i razem płakaliśmy patrząc na ekran komputera,
kiedy Mike O'Brien wygłaszał przeprosiny.
W 2014 r. Fundusz Talidomid odkrył dowody,
że ówczesny rząd niemiecki
nakazał zakończenie sprawy sądowej z 1970 roku, by uratować tę firmę.
Nikt nie został ukarany.
Chemie Grünenthal nie poczuwa się do winy i odrzuca wnioski o odszkodowanie.
Pełny zestaw dowodów został opublikowany przez Reuters,
The Globe and Mail i the Guardian, w materiale Harolda Evansa.
Od czasu przejęcia tego, co pozostało po Distillers Company w 1997,
Diageo wspiera Fundusz Talidomid
i stale zwiększa swój wkład finansowy,
by mógł sprostać potrzebom członków Funduszu.
Diageo zapewnia warunki finansowe,
które pozwolą na długoterminowe wspieranie potrzebujących.